Pelehonuamea, Pele

Inoa | Name(s)

Pelehonuamea, Pele

Hōʻuluʻulu manaʻo

He akua wahine ʻo Pele ma Hawaiʻi. Kapa ʻia ʻo ia ʻo “ka wahine ʻai honua”, “ka wahine o ka lua”, “ ka wahine malihini,” a me “ka wahine o ka ʻaʻahu keʻokeʻo.”

He nui nā moʻokūauhau i ʻōlelo ʻia no Pele. No kekahi, he keiki ʻo ia na Papa lāua ʻo . No kekahi aku, na Haumea lāua ʻo ūwahaʻilo. A no kekahi hou aku, na Kahinaliʻi lāua ʻo Աhoalani ʻo ia. Wahi a Pūkuʻi, hānau ʻia ʻo Pele he ahi ma ka waha o Haumea.

Kaulana hoʻi ko Pele ‘ohana akua. ‘O nā kaikuaʻana a kaikaina hoʻi ona, ʻo ia ‘o Hi’iakaikapoliopele, ōʻܱīԲʻ, a me 峾첹ǰ첹ʻ. ʻO kona mau kaikunāne ʻo dzDzʻ a me Lonomakua.

No Kahiki mai ʻo ia a noho ʻo Pele ma Halemaʻumaʻu ma ka lua pele ʻo īܱ, ma ka mokupuni o Hawaiʻi. He mau kinolau kona pili i ka lua pele. A he hoʻokupu kūpono ka ʻōhelo nona.

Description

Pele is a Hawaiian goddess. She is called “earth-eating woman,” “woman of the pit,” “foreign woman,” and “woman of the white garment.”

Many genealogies for Pele are told. For some, she is the child of Papa and . For others, she is of Haumea and ūwahaʻilo. And for others yet, she is the child of Kahinaliʻi Աhoalani. Pukuʻi says that Pele was born as a flame from the mouth of Haumea.

Pele’s divine family members are also famous. Her sisters are Hi’iakaikapoliopele, ōʻܱīԲʻ, and 峾첹ǰ첹ʻ. Her brothers are dzDzʻ and Lonomakua.

Pele came from Kahiki and usually resides at Halemaʻumaʻu at īܱ, Hawaiʻi island. She has several kinolau associated with volcanoes. An appropriate offering for her is the ʻōhelo berry.

ʻŌlelo kuhikuhi

E koho i kēia huaʻōlelo no nā kumuwaiwai pili i ke akua ʻo Pele, ka wahine e noho ana ma ka lua o īܱ ma ka mokupuni o Hawaiʻi. ʻOiai ma ka noʻonoʻo Hawaiʻi, ʻaʻole hiki ke hoʻokaʻawale i ka pele mai ka lua me ke akua ʻO Pele, e like ana nā kumuwaiwai pili i ka pele o Hawaiʻi a o ka hapanui o ka manawa, pili kēia huaʻōlelo i nā kumuwaiwai e pili ana i ka hū ʻana mai o ka pele ma waho wale o nā moʻolelo kaʻao no Pele. Eia nō naʻe, inā, ʻaʻole o nā lua pele o Hawaiʻi ka pōʻaiapili o ke kumuwaiwai, ʻaʻole pili ke akua ʻo Pele i ia kumuwaiwai ponoʻī. Mai koho i kēia huaʻōlelo no nā kumuwaiwai pili i nā lua pele o waho o Hawaiʻi.

Instructions

Use this term for resources related to the akua Pele whose home is at īܱ on the island of Hawaiʻi. Do not use this term for resources relating to volcanoes outside of the Hawaiʻi landscape.

Moʻokūʻauhau | Genealogy

Akua | Deity: ᾱʻ첹첹DZDZ1; ōʻܱīԲʻ; dzDzʻ; 峾첹ǰ첹ʻ; Lonomakua5

Makua | Parent: Papa3; Haumea; ; Kanehoalani5

ʻĀina | Land/sea: īܱ; Lēʻahi,; Ჹ𲹰첹; Āliamanu; Āliapaʻakai; Nāiwiopele; Kahikinui; Puʻuopele; ܲʻ; Hanakaʻieʻie; Nuʻumealani

Hana | Practice: Hula2 ; Heʻe hōlua4

Kinolau | Form: Pele; Ahi5; Lua ahi; Luahine; ʻŌhiʻa lehua

ʻAha | Ceremony: ʻǰܱ4; Puaʻa hiwa

Hanana | Event

Hau2; Kēhaupaʻa; Lā

ūmole | Source(s)

(1) Pukui, Mary Kawena, and Samuel H. (Samuel Hoyt) Elbert. Hawaiian Dictionary : Hawaiian-English, English-Hawaiian. Rev. and enl. Ed. Honolulu: University of Hawaii Press, 1986.

(2) Fornander, Abraham, and Thomas G. (Thomas George) Thrum. Fornander Collection of Hawaiian Antiquities and Folk-Lore : The Hawaiian Account of the Formation of Their Islands and Origin of Their Race, with the Traditions of Their Migrations, Etc., as Gathered from Original Sources. Honolulu, Hawaiʻi: Short Stack of Native Books, 2021.

(3) Westervelt, W. D. (William Drake). Hawaiian Legends of Old Honolulu. Rutland, VT. ; Charles E. Tuttle Co., 1991.

(4) Westervelt, W. D. (William Drake). Hawaiian Legends of Volcanoes. Honolulu, Hawaii: University Press of the Pacific, 2003.

(5) Kaopio, Matthew. Hawaiian Family Legends. Honolulu, Hawaii: Mutual Pub., 2003.

Hoʻopili ʻia i | Applied to: ; ; ; ; ; ; ;

Mea haku | Created by: Puaokamele Dizon

Mea loiloi | Edited by: Annemarie Paikai